గోవర్ధన పూజ · ఎప్పుడు, ఎందుకు? కథ, విధానం, ప్రాముఖ్యత
దీపావళి మరుసటి రోజు (కార్తిక శుక్ల పాడ్యమి) వచ్చే గోవర్ధన పూజ · శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధన గిరిని చిటికెన వేలుపై ఎత్తి గోకుల ప్రజలను, గోవులను కాపాడిన కథను గుర్తుచేస్తూ, ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞత చూపే శుభ దినం.
దీపావళి అంటే దీపాల పండుగ అయితే, దాని మరుసటి రోజు వచ్చే గోవర్ధన పూజ ప్రకృతి, గోవులు, భూమి పట్ల కృతజ్ఞత తెలిపే పండుగ. దీనిని అన్నకూట్ అని కూడా అంటారు. ఉత్తరాదిలో · ముఖ్యంగా బృందావనం, మథురలో · ఎంతో వైభవంగా జరుపుకుంటారు.
ఈ గైడ్లో గోవర్ధన పూజ అంటే ఏమిటి, ఎప్పుడు వస్తుంది, దాని వెనుక ఉన్న శ్రీకృష్ణుని కథ, ఎందుకు జరుపుకుంటాం, ఇంట్లో ఎలా చేయాలి, అన్నకూట్ ప్రాముఖ్యత · అన్నీ తేలికైన తెలుగులో చూద్దాం.
గోవర్ధన పూజ అంటే ఏమిటి?
గోవర్ధన పూజ అంటే కార్తిక మాసం శుక్ల పక్ష పాడ్యమి నాడు · దీపావళి మరుసటి రోజు · శ్రీకృష్ణునికి, గోవర్ధన పర్వతానికి, గోవులకు కృతజ్ఞతతో చేసే పూజ. గోమయంతో (ఆవు పేడ) గోవర్ధన పర్వత రూపం చేసి, పూలతో అలంకరించి, రకరకాల పిండివంటలు పర్వతంలా పేర్చి స్వామికి నివేదిస్తారు. దీన్నే అన్నకూట్ (అన్నం + కూట = అన్నపు పర్వతం) అంటారు.
ఈ రోజు గోవులను శుభ్రంగా స్నానం చేయించి, పసుపు-కుంకుమ, పూలతో అలంకరించి పూజిస్తారు. ప్రకృతి, పశుసంపదే మనిషి జీవనానికి ఆధారం అని గుర్తుచేసే పండుగ ఇది.
గోవర్ధన పూజ ఎప్పుడు వస్తుంది?
గోవర్ధన పూజ ప్రతి సంవత్సరం దీపావళి మరుసటి రోజు · అంటే కార్తిక మాసం శుక్ల పక్ష పాడ్యమి నాడు వస్తుంది. ఆంగ్ల క్యాలెండర్ ప్రకారం సాధారణంగా అక్టోబర్ చివర లేదా నవంబర్లో వస్తుంది.
| వివరం | సమాచారం |
|---|---|
| తిథి | కార్తిక శుక్ల పాడ్యమి (దీపావళి మరుసటి రోజు) |
| మాసం | సాధారణంగా అక్టోబర్ / నవంబర్ |
| పూజకు మంచి సమయం | ప్రాతఃకాలం (ఉదయం) · పాడ్యమి తిథి ఉన్న సమయంలో |
గోవర్ధన గిరి కథ · శ్రీకృష్ణుడు
ద్వాపర యుగంలో గోకుల, బృందావన ప్రజలు ప్రతి సంవత్సరం వర్షాల కోసం ఇంద్రుడిని పూజించేవారు. ఒకసారి బాలకృష్ణుడు · “మనకు వర్షం, పంట, పశుగ్రాసం ఇచ్చేది ఈ గోవర్ధన పర్వతం, ప్రకృతి, గోవులే. కాబట్టి వాటిని పూజిద్దాం” అని చెప్పాడు. ప్రజలు ఇంద్రుని బదులు గోవర్ధన గిరిని పూజించారు.
దీనికి ఇంద్రుడు కోపించి, భీకర వర్షం, పిడుగులతో గోకులాన్ని ముంచెత్తాడు. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని తన చిటికెన వేలుపై ఎత్తి, ఏడు రోజుల పాటు గొడుగులా పట్టి, ప్రజలను, గోవులను, అందరినీ ఆ పర్వతం కింద కాపాడాడు.
చివరకు ఇంద్రుడు తన గర్వాన్ని వదిలి, కృష్ణుని ముందు తలవంచి క్షమాపణ కోరాడు. అప్పటి నుంచి గోవర్ధన గిరిని, శ్రీకృష్ణుని (గిరిధారి) పూజించే సంప్రదాయం మొదలైంది.
ఎందుకు జరుపుకుంటాం? ప్రాముఖ్యత
గోవర్ధన పూజ కేవలం ఒక కథ కాదు · అందులో లోతైన సందేశం ఉంది:
- ప్రకృతి ఆరాధన · మనకు అన్నం, నీరు, గాలి ఇచ్చే ప్రకృతి, పర్వతాలు, చెట్లే నిజమైన దైవం. వాటిని కాపాడటం మన బాధ్యత.
- గోవుల గౌరవం · గోవులు, పశుసంపద వ్యవసాయ జీవనానికి ఆధారం. ఈ రోజు వాటికి కృతజ్ఞత తెలుపుతాం.
- గర్వం కంటే వినయం · ఇంద్రుని అహంకారం అణిగిపోవడం · అధికారం, గర్వం కంటే వినయం, భక్తి గొప్పవి అని గుర్తుచేస్తుంది.
- భగవంతుని రక్షణ · భక్తులను కాపాడటానికి భగవంతుడు ఎంతకైనా చేస్తాడనే నమ్మకం.
అన్నకూట్ · 56 భోగాలు
అన్నకూట్ అంటే “అన్నపు పర్వతం”. గోవర్ధన పర్వతం కింద అందరినీ కాపాడిన కృష్ణునికి కృతజ్ఞతగా, భక్తులు రకరకాల పిండివంటలు, అన్నం, కూరలు, పాయసాలు పర్వతంలా పేర్చి నివేదిస్తారు.
సంప్రదాయంలో దీన్ని ఛప్పన్ భోగ్ (56 భోగాలు) అని అంటారు · కృష్ణుడు ఏడు రోజులు పర్వతం ఎత్తి పట్టినప్పుడు, రోజుకు 8 పూటల చొప్పున (8 × 7 = 56) ఆహారం తీసుకోలేదని, అందుకే కృతజ్ఞతగా 56 రకాల ఆహారం నివేదిస్తారని ఒక నమ్మకం. ఆలయాల్లో ఈ అన్నకూట్ ఎంతో వైభవంగా జరుగుతుంది.
గోవర్ధన పూజ ఎలా చేయాలి?
ఇంట్లో సులభంగా గోవర్ధన పూజ ఇలా చేసుకోవచ్చు:
- ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, ఇంటిని శుభ్రం చేసుకోండి · వాకిట ముగ్గు వేయండి.
- గోమయంతో (లేదా మట్టితో) చిన్న గోవర్ధన పర్వత రూపం చేసి, దానిపై పూలు, గడ్డి, చిన్న ఆవు-గోపాల బొమ్మలు అమర్చండి.
- గోవర్ధన గిరిధారిని (శ్రీకృష్ణుని) దీపం, ధూపం, పూలు, పసుపు-కుంకుమతో పూజించండి.
- రకరకాల పిండివంటలు, అన్నం, పాయసం (అన్నకూట్) నివేదించండి.
- గోవర్ధన రూపానికి ప్రదక్షిణ చేసి, కుటుంబ క్షేమం కోసం ప్రార్థించండి.
- వీలైతే గోవులను పూజించి, వాటికి మేత పెట్టండి · అవసరంలో ఉన్నవారికి అన్నదానం చేయండి.
పూజ మనసుతో, భక్తితో చేస్తే చాలు · ఆడంబరం అవసరం లేదు.
ఇతర పేర్లు · బలి పాడ్యమి
ఈ ఒక్క రోజుకే ప్రాంతాన్ని బట్టి వేర్వేరు పేర్లు, ఆచారాలు ఉన్నాయి:
- గోవర్ధన పూజ / అన్నకూట్ · ఉత్తరాది (బృందావనం, మథుర, గుజరాత్లో ప్రత్యేకం).
- బలి పాడ్యమి (బలి ప్రతిపద) · దక్షిణాది, తెలుగు-కన్నడ ప్రాంతాల్లో · వామనుడు బలి చక్రవర్తిని పాతాళానికి పంపిన కథను, బలి ఏడాదికోసారి భూమికి తిరిగి వచ్చే రోజును గుర్తుచేస్తుంది.
- కొత్త సంవత్సరం · గుజరాత్లో ఇదే విక్రమ సంవత్సర ఆరంభం.
పేరు ఏదైనా, అన్నింటి సారాంశం ఒక్కటే · ప్రకృతి, దైవం పట్ల కృతజ్ఞత, మంచి కొత్త మొదలు.
మీ పండుగలు, ముహూర్తాలు, పంచాంగం ఒకేచోట
పండుగ తేదీలు, శుభ ముహూర్తాలు, రోజువారీ రాశి ఫలాలు, మీ పూర్తి జాతకం · అన్నీ తెలుగులో ManaSastramలో.
తెలుగు క్యాలెండర్ & పంచాంగం చూడండి →తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
గోవర్ధన పూజ ఎప్పుడు వస్తుంది?
ప్రతి సంవత్సరం దీపావళి మరుసటి రోజు · కార్తిక శుక్ల పాడ్యమి నాడు (ఆంగ్ల క్యాలెండర్లో సాధారణంగా అక్టోబర్/నవంబర్). పూజ ఉదయం చేయడం శ్రేష్ఠం.
గోవర్ధన పూజ ఎందుకు చేస్తారు?
శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధన గిరిని ఎత్తి గోకుల ప్రజలను, గోవులను ఇంద్రుని వర్షం నుంచి కాపాడిన కథకు గుర్తుగా · ప్రకృతి, గోవుల పట్ల కృతజ్ఞత తెలపడానికి చేస్తారు.
అన్నకూట్ అంటే ఏమిటి?
శ్రీకృష్ణునికి పర్వతంలా రకరకాల పిండివంటలు, అన్నం నివేదించడమే అన్నకూట్. సంప్రదాయంలో దీన్ని ఛప్పన్ భోగ్ (56 భోగాలు) అంటారు.
గోవర్ధన పూజ ఎలా చేయాలి?
గోమయంతో గోవర్ధన పర్వత రూపం చేసి, గిరిధారిని (కృష్ణుని) దీపం, పూలతో పూజించి, అన్నకూట్ నివేదించి, ప్రదక్షిణ చేసి, గోవులను పూజిస్తారు.
గోవర్ధన పూజ, బలి పాడ్యమి ఒకటేనా?
రెండూ దీపావళి మరుసటి రోజు (కార్తిక శుక్ల పాడ్యమి) వస్తాయి. ఉత్తరాదిలో గోవర్ధన పూజ / అన్నకూట్గా, దక్షిణాదిలో బలి పాడ్యమిగా జరుపుకుంటారు.
