గణపతి, విఘ్నేశ్వరుడు, గణేశుడు. మన సంప్రదాయంలో ఏ శుభకార్యానికైనా, ఏ పూజకైనా మొదట పూజించే దేవుడు. విఘ్నాలు అంటే అడ్డంకులు, వాటిని తొలగించి కార్యాన్ని విజయవంతం చేసేవాడు కాబట్టి విఘ్నేశ్వరుడు అని పిలుస్తారు. బుద్ధి, జ్ఞానం, విద్యలకు ఆయనే అధిపతి.
జననం, రూప విశేషాలు
గణపతి పార్వతీ పరమేశ్వరుల కుమారుడు. గజ ముఖం, పెద్ద చెవులు, లంబోదరం, నాలుగు చేతులు ఆయన రూప విశేషాలు. పెద్ద చెవులు బాగా వినమని, గజ ముఖం జ్ఞానానికి, లంబోదరం సర్వాన్ని జీర్ణించుకునే శక్తికి సంకేతం. చేతుల్లో పాశం, అంకుశం, మోదకం ఉంటాయి. మూషికం ఆయన వాహనం, అహంకారాన్ని అదుపులో ఉంచడానికి సంకేతం.
గణపతి పూజా విధానం
పూజకు ముందు స్నానం చేసి, పసుపుతో గణపతిని తయారు చేయడం లేదా విగ్రహం ఉంచడం సంప్రదాయం. దీపం వెలిగించి, ఆచమనం, ప్రాణాయామం, సంకల్పం చెప్పి పూజ మొదలుపెడతారు. షోడశోపచారాలతో, అంటే ఆవాహన, ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, స్నానం, వస్త్రం, గంధం, అక్షతలు, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, తాంబూలం, హారతితో పూజిస్తారు. గరిక, ఎర్ర పూలు గణపతికి ప్రీతికరం. మోదకం, ఉండ్రాళ్లు నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.
అష్టోత్తర శతనామావళి
గణపతికి నూట ఎనిమిది నామాలతో అష్టోత్తర శతనామావళి పఠిస్తారు. సుముఖ, ఏకదంత, కపిల, గజకర్ణక, లంబోదర, వికట, విఘ్నరాజ, గణాధిప వంటి నామాలు ప్రసిద్ధం. ప్రతి నామం ముందు ఓం, చివర నమః చేర్చి పఠిస్తారు.
పండుగలు
వినాయక చవితి గణపతి జన్మదినంగా భాద్రపద శుక్ల చవితి రోజు ఘనంగా జరుపుతారు. మట్టి విగ్రహం ప్రతిష్ఠించి, ఇరవై ఒక్క రకాల పత్రితో పూజిస్తారు. ప్రతి నెల కృష్ణ చవితిని సంకష్ట హర చతుర్థి అంటారు. ఆ రోజు ఉపవాసం ఉండి చంద్ర దర్శనం తర్వాత భోజనం చేస్తారు.
మంత్రం
ఓం గం గణపతయే నమః ఆయన మూల మంత్రం. వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ, నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా అనే శ్లోకం ఏ పని ముందైనా చదివితే విఘ్నాలు తొలగుతాయి.
విశేషం
గణపతి భక్తులకు బుద్ధి, విద్య, విజయం ప్రసాదిస్తాడు. విద్యార్థులు, కొత్త పనులు మొదలుపెట్టేవారు గణపతిని ఆరాధిస్తే మంచి ఫలితం లభిస్తుంది.