కార్తీక మాసం హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన నెలలలో ఒకటి. దీపావళి అమావాస్య తర్వాత శుద్ధ పాడ్యమితో ప్రారంభమయ్యే ఈ మాసం శివునికీ, విష్ణువుకూ ఇద్దరికీ ప్రీతిపాత్రమైనది. దీపారాధన, కార్తీక స్నానం, ఉపవాసం, శివార్చన, తులసి పూజ, వన భోజనం ద్వారా ఈ నెలలో చేసే చిన్న పుణ్యకార్యానికి కూడా గొప్ప ఫలం ఉంటుందని స్కంద పురాణం, పద్మ పురాణం చెబుతాయి. 2026లో కార్తీక మాసం నవంబర్ 10 (మంగళవారం) నుంచి డిసెంబర్ 8 (మంగళవారం) వరకు ఉంటుంది.
కార్తీక మాసం 2026 ముఖ్య తేదీలు
కార్తీక మాసంలో రోజుకో విశేషం ఉంటుంది. 2026 సంవత్సరానికి ముఖ్యమైన తేదీలు, పండుగలు ఒకేచోట ఇక్కడ ఇచ్చాం. (హైదరాబాద్ సూర్యోదయ పంచాంగం ప్రకారం.)
| తేదీ | వారం | విశేషం |
|---|---|---|
| నవంబర్ 10 | మంగళవారం | కార్తీక మాసం ఆరంభం (శుద్ధ పాడ్యమి) |
| నవంబర్ 13 | శుక్రవారం | నాగుల చవితి |
| నవంబర్ 16 | సోమవారం | మొదటి కార్తీక సోమవారంసోమవారం |
| నవంబర్ 21 | శనివారం | ఉత్థాన (వైకుంఠ) ఏకాదశి |
| నవంబర్ 22 | ఆదివారం | క్షీరాబ్ధి ద్వాదశి · తులసి కల్యాణం |
| నవంబర్ 23 | సోమవారం | రెండవ కార్తీక సోమవారంసోమవారం |
| నవంబర్ 24 | మంగళవారం | కార్తీక పౌర్ణమి · జ్వాలాతోరణం, దీపోత్సవం |
| నవంబర్ 30 | సోమవారం | మూడవ కార్తీక సోమవారంసోమవారం |
| డిసెంబర్ 7 | సోమవారం | నాలుగవ కార్తీక సోమవారం · మాస శివరాత్రిసోమవారం |
| డిసెంబర్ 8 | మంగళవారం | కార్తీక అమావాస్య · మాసం ముగింపు |
కార్తీక మాసం విశిష్టత
కార్తీక మాసం శివకేశవుల ఆరాధనకు ఉత్తమ కాలం. ఈ మాసంలో విష్ణువు క్షీరసాగరంలో యోగనిద్ర నుంచి మేల్కొంటాడు (ఉత్థాన ఏకాదశి), అదే సమయంలో శివారాధనకూ ఇది పరమ పవిత్రం. సాయంత్రం వెలిగించే కార్తీక దీపం అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి జ్ఞానజ్యోతిని ప్రసాదిస్తుందని నమ్మకం. తులసి కోట, దేవాలయం, నది ఒడ్డున దీపం పెట్టడం, దీపదానం చేయడం అత్యంత శుభప్రదం. ఈ నెలలో చేసే స్నాన, దాన, జప, ఉపవాసాలకు ఇతర మాసాల కంటే అనేక రెట్లు ఫలం ఉంటుందని పురాణ వచనం.
కార్తీక సోమవారం ప్రాముఖ్యత
కార్తీక మాసంలో వచ్చే ప్రతి సోమవారం శివునికి అత్యంత ప్రీతికరం. 2026లో నాలుగు కార్తీక సోమవారాలు నవంబర్ 16, నవంబర్ 23, నవంబర్ 30, డిసెంబర్ 7 తేదీల్లో వస్తాయి. చివరి సోమవారం (డిసెంబర్ 7) మాస శివరాత్రితో కలిసి రావడం మరింత విశేషం.
కార్తీక సోమవారం వ్రత విధానం
ఉదయం: సూర్యోదయానికి ముందు స్నానం చేసి, శివ·విష్ణు స్మరణతో ఇంట్లో దీపారాధన చేయండి. ఆ రోజు ఉపవాస వ్రతం స్వీకరించడానికి సంకల్పం చెప్పుకోండి.
పగలు: శివాలయ దర్శనం, రుద్రాభిషేకం, బిల్వార్చన చేయించండి. కార్తీక పురాణం చదవడం లేదా వినడం శ్రేష్ఠం. నిరాహారం లేదా ఫలహారంతో ఉపవాసం ఉండండి.
సాయంత్రం: దేవాలయంలో లేదా తులసి కోట వద్ద దీపదానం చేయండి. నక్షత్ర దర్శనం తర్వాత ఉపవాసాన్ని విరమించండి (పారణ).
కార్తీక మాసంలో రోజువారీ ఆచారాలు
కార్తీక దీపం: ప్రతిరోజు సాయంత్రం దీపం వెలిగించడం ఈ మాసపు ప్రధాన ఆచారం. 365 వత్తుల దీపం, లేదా ఎత్తైన స్తంభంపై వెలిగించే ఆకాశ దీపం పితృదేవతలకు, దేవతలకు మార్గదర్శకంగా భావిస్తారు.
తులసి పూజ: ప్రతిరోజు తులసి కోటకు నీరు పోసి, ప్రదక్షిణ చేసి, దీపం పెట్టండి. క్షీరాబ్ధి ద్వాదశి నాడు తులసి·దామోదర కల్యాణం జరిపించడం విశేష ఫలదాయకం.
వన భోజనం: కార్తీకంలో ఉసిరిక చెట్టు కింద కుటుంబం, బంధువులతో కలిసి వన భోజనం చేయడం ఆరోగ్యానికీ, పుణ్యానికీ రెండింటికీ శ్రేష్ఠం. సాధారణంగా పౌర్ణమి తర్వాత ఆదివారాల్లో చేస్తారు.
పారాయణం: కార్తీక పురాణం, విష్ణు సహస్రనామం, లింగాష్టకం, శివ సహస్రనామం పఠనం ఈ మాసంలో ప్రత్యేక ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
కార్తీక పౌర్ణమి విశిష్టత
కార్తీక మాసంలో అత్యంత పవిత్రమైన రోజు కార్తీక పౌర్ణమి (2026లో నవంబర్ 24, మంగళవారం). ఈ రోజు శివుడు త్రిపురాసురులను సంహరించిన రోజుగా, విష్ణువు మత్స్యావతారం దాల్చిన రోజుగా పురాణాలు చెబుతాయి. దేవాలయాల్లో జ్వాలాతోరణం, 365 వత్తుల దీపోత్సవం, నదుల్లో దీపదానం ఈ రోజు ప్రత్యేకం. ఈ ఒక్క రోజు దీపదానం చేస్తే సంవత్సరమంతా దీపం పెట్టిన ఫలం వస్తుందని విశ్వాసం.
చేయవలసినవి · చేయకూడనివి
✅ చేయవలసినవి
- సూర్యోదయ స్నానం, కార్తీక దీపారాధన
- సోమవారం, ఏకాదశి ఉపవాసం
- తులసి పూజ, దేవాలయ దర్శనం
- దీపదానం, అన్నదానం, వస్త్రదానం
- కార్తీక పురాణ పఠనం, శ్రవణం
🚫 చేయకూడనివి
- మాంసాహారం, మద్యం (మాసమంతా వర్జ్యం)
- ఉల్లి·వెల్లుల్లి సాత్విక భోజనంలో మానడం మంచిది
- అబద్ధం, పరనింద, కోపం
- ఉపవాస రోజు పగటి నిద్ర
- దీపాన్ని కాలితో తాకడం, ఆరిపోనివ్వడం
కార్తీక మాసం ముఖ్య మంత్రాలు
దీపం వెలిగించేటప్పుడు, శివారాధన సమయంలో ఈ మంత్రాలను స్మరించండి:
ॐ నమః శివాయ
కార్తీకే దామోదరాయ నమః
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
2026లో కార్తీక మాసం ఎప్పటి నుంచి ఎప్పటి వరకు?
2026లో కార్తీక మాసం నవంబర్ 10 (మంగళవారం) నుంచి డిసెంబర్ 8 (మంగళవారం) వరకు ఉంటుంది.
కార్తీక సోమవారాలు ఏ తేదీల్లో వస్తాయి?
నవంబర్ 16, నవంబర్ 23, నవంబర్ 30, డిసెంబర్ 7 (నాలుగు సోమవారాలు). చివరి సోమవారం మాస శివరాత్రితో కలిసి వస్తుంది.
కార్తీక మాసంలో ఏమి తినకూడదు?
కార్తీక మాసమంతా మాంసాహారం, మద్యం పూర్తిగా వర్జ్యం. సాత్విక ఆహారం, ఉపవాస రోజుల్లో ఫలహారం శ్రేష్ఠం.
కార్తీక మాసం భక్తికి, జ్ఞానానికి, త్యాగానికి ప్రతీక. దీపం వెలిగించి, ఉపవాసం ఉండి, దానధర్మాలు చేసి ఈ పవిత్ర మాసాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోండి.
