హిందూ సనాతన ధర్మంలో దేవతా ఆరాధనకు అష్టోత్తర శతనామావళి పారాయణం ఒక అత్యంత శక్తివంతమైన, సులభమైన మార్గం. లక్ష్మీదేవి ఐశ్వర్యానికి, సంపదకు, శుభానికి అధిదేవత అయితే, పరమేశ్వరుడైన శివుడు జ్ఞానానికి, వైరాగ్యానికి, మంగళానికి, మోక్షానికి అధిపతి. ఈ ఇద్దరు దైవాలను నూట ఎనిమిది దివ్య నామాలతో అర్చించడం వల్ల భక్తుల జీవితంలో ధన ధాన్య సమృద్ధి, ఆరోగ్యం, మనశ్శాంతి, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతి కలుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా శుక్రవారం లక్ష్మీ అష్టోత్తరం, సోమవారం శివ అష్టోత్తరం పఠించడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది.
ఈ వ్యాసంలో అష్టోత్తరం అంటే ఏమిటి, లక్ష్మీదేవి నూట ఎనిమిది నామాలు, శివుని నూట ఎనిమిది నామాలు, కుంకుమ అర్చన మరియు బిల్వ అర్చన విధానం, పూజకు కావలసిన సామగ్రి, పఠన ఫలితాలు వంటి అన్ని ముఖ్యమైన అంశాలను వివరంగా తెలుసుకుందాం. ఇంట్లోనే ఎటువంటి పండితుని సహాయం లేకుండా భక్తిశ్రద్ధలతో ఈ అర్చన ఎలా చేయాలో సులభమైన పద్ధతిలో ఇక్కడ అందించడం జరిగింది. మనసు లగ్నం చేసి, స్వచ్ఛమైన భక్తితో ఈ నామాలను పఠిస్తే దైవానుగ్రహం తప్పకుండా లభిస్తుంది.
అష్టోత్తర శతనామావళి అంటే ఏమిటి
అష్టోత్తర శతనామావళి అంటే ఒక దేవత లేదా దేవుని నూట ఎనిమిది పవిత్ర నామాల సమాహారం. సంస్కృతంలో అష్ట అంటే ఎనిమిది, ఉత్తర అంటే అధికం, శత అంటే వంద. అంటే వందకు ఎనిమిది కలిపిన నూట ఎనిమిది నామాలు అని అర్థం. హిందూ సంప్రదాయంలో నూట ఎనిమిది అనే సంఖ్యకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. జపమాలలో నూట ఎనిమిది పూసలు ఉంటాయి, నవగ్రహాలు, ద్వాదశ రాశులు, ఇరవై ఏడు నక్షత్రాల కలయిక ఈ సంఖ్యను సూచిస్తుంది. ప్రతి నామం దైవం యొక్క ఒక గుణాన్ని, రూపాన్ని, లీలను వర్ణిస్తుంది.
ఈ నామావళిని రెండు విధాలుగా పఠించవచ్చు. మొదటిది నామావళి రూపం, ఇందులో ప్రతి నామం ముందు ఓం చేర్చి చివర నమః అని అంటారు. ఉదాహరణకు ఓం ప్రకృత్యై నమః అని చెబుతూ పుష్పాలు, కుంకుమ, బిల్వ దళాలు సమర్పిస్తారు. రెండవది స్తోత్ర రూపం, ఇందులో నామాలను శ్లోకాల రూపంలో పఠిస్తారు. అర్చన చేసేటప్పుడు నామావళి రూపమే ఎక్కువగా వాడతారు, ఎందుకంటే ప్రతి నామానికి ఒక ద్రవ్యాన్ని సమర్పించడం సులభం అవుతుంది.
లక్ష్మీ అష్టోత్తర శతనామావళి మహిమ
లక్ష్మీదేవి శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క దివ్య శక్తి, ఐశ్వర్యానికి అధిష్ఠాన దేవత. ఆమెను అష్ట లక్ష్మి రూపాలలో ఆరాధిస్తారు. ఆది లక్ష్మి, ధాన్య లక్ష్మి, ధైర్య లక్ష్మి, గజ లక్ష్మి, సంతాన లక్ష్మి, విజయ లక్ష్మి, విద్యా లక్ష్మి, ధన లక్ష్మి అనే ఎనిమిది రూపాలలో ఆమె సకల సంపదలను ప్రసాదిస్తుంది. లక్ష్మీ అష్టోత్తరం పఠించడం వల్ల దారిద్ర్య నివారణ జరిగి, ఇంట్లో ధన ధాన్య సమృద్ధి కలుగుతుంది. శుక్రవారం, దీపావళి, వరలక్ష్మీ వ్రతం, ధనత్రయోదశి రోజులలో ఈ అర్చన చేయడం విశేష ఫలదాయకం.
లక్ష్మీ అష్టోత్తరంలోని కొన్ని ప్రధాన నామాలు ఇలా ఉంటాయి. ఓం ప్రకృత్యై నమః, ఓం వికృత్యై నమః, ఓం విద్యాయై నమః, ఓం సర్వభూతహితప్రదాయై నమః, ఓం శ్రద్ధాయై నమః, ఓం విభూత్యై నమః, ఓం సురభ్యై నమః, ఓం పరమాత్మికాయై నమః, ఓం వాచే నమః, ఓం పద్మాలయాయై నమః, ఓం పద్మాయై నమః, ఓం శుచయే నమః, ఓం స్వాహాయై నమః, ఓం స్వధాయై నమః, ఓం సుధాయై నమః, ఓం ధన్యాయై నమః, ఓం హిరణ్మయ్యై నమః, ఓం లక్ష్మ్యై నమః, ఓం నిత్యపుష్టాయై నమః, ఓం విభావర్యై నమః. ఇలా నూట ఎనిమిది నామాలు ఆమె సకల కల్యాణ గుణాలను వర్ణిస్తాయి.
ఇంకా కొన్ని ముఖ్య నామాలు ఓం ఆదిత్యై నమః, ఓం దితయే నమః, ఓం దీప్తాయై నమః, ఓం వసుధాయై నమః, ఓం వసుధారిణ్యై నమః, ఓం కమలాయై నమః, ఓం కాంతాయై నమః, ఓం కామాక్ష్యై నమః, ఓం క్రోధసంభవాయై నమః, ఓం అనుగ్రహప్రదాయై నమః, ఓం బుద్ధయే నమః, ఓం అనఘాయై నమః, ఓం హరివల్లభాయై నమః, ఓం అశోకాయై నమః, ఓం అమృతాయై నమః, ఓం దీపాయై నమః, ఓం లోకశోకవినాశిన్యై నమః, ఓం ధర్మనిలయాయై నమః, ఓం కరుణాయై నమః, ఓం లోకమాత్రే నమః. ఈ నామాలను శ్రద్ధగా పఠిస్తే అమ్మవారి కరుణాకటాక్షం లభిస్తుంది.
శివ అష్టోత్తర శతనామావళి మహిమ
పరమేశ్వరుడైన శివుడు లయకారకుడు, భోళా శంకరుడు, ఆశుతోషుడు. అంటే సులభంగా ప్రసన్నుడయ్యే స్వామి. శివ అష్టోత్తరం పఠించడం వల్ల భయ నివారణ, రోగ నివారణ, గ్రహ దోష నివారణ, మనశ్శాంతి కలుగుతాయి. సోమవారం, ప్రదోష సమయం, మహాశివరాత్రి, కార్తీక మాసంలో శివ అష్టోత్తర అర్చన చేయడం అత్యంత శుభప్రదం. బిల్వ దళాలతో ఈ అర్చన చేయడం శివునికి అత్యంత ప్రియం.
శివ అష్టోత్తరంలోని కొన్ని ప్రధాన నామాలు ఇలా ఉంటాయి. ఓం శివాయ నమః, ఓం మహేశ్వరాయ నమః, ఓం శంభవే నమః, ఓం పినాకినే నమః, ఓం శశిశేఖరాయ నమః, ఓం వామదేవాయ నమః, ఓం విరూపాక్షాయ నమః, ఓం కపర్దినే నమః, ఓం నీలలోహితాయ నమః, ఓం శంకరాయ నమః, ఓం శూలపాణయే నమః, ఓం ఖట్వాంగినే నమః, ఓం విష్ణువల్లభాయ నమః, ఓం శిపివిష్టాయ నమః, ఓం అంబికానాథాయ నమః, ఓం శ్రీకంఠాయ నమః, ఓం భక్తవత్సలాయ నమః, ఓం భవాయ నమః, ఓం శర్వాయ నమః, ఓం త్రిలోకేశాయ నమః. ఈ నామాలు స్వామి యొక్క దివ్య మంగళ రూపాలను తెలియజేస్తాయి.
మరికొన్ని ముఖ్య నామాలు ఓం శితికంఠాయ నమః, ఓం శివాప్రియాయ నమః, ఓం ఉగ్రాయ నమః, ఓం కపాలినే నమః, ఓం కామారయే నమః, ఓం అంధకాసురసూదనాయ నమః, ఓం గంగాధరాయ నమః, ఓం లలాటాక్షాయ నమః, ఓం కాలకాలాయ నమః, ఓం కృపానిధయే నమః, ఓం భీమాయ నమః, ఓం పరశుహస్తాయ నమః, ఓం మృగపాణయే నమః, ఓం జటాధరాయ నమః, ఓం కైలాసవాసినే నమః, ఓం కవచినే నమః, ఓం కఠోరాయ నమః, ఓం త్రిపురాంతకాయ నమః, ఓం వృషాంకాయ నమః, ఓం వృషభారూఢాయ నమః, ఓం భస్మోద్ధూళితవిగ్రహాయ నమః, ఓం సామప్రియాయ నమః, ఓం స్వరమయాయ నమః, ఓం త్రయీమూర్తయే నమః, ఓం అనీశ్వరాయ నమః. ఇలా నూట ఎనిమిది నామాలతో స్వామిని అర్చిస్తే సర్వ శుభాలు సిద్ధిస్తాయి.
కుంకుమ అర్చన విధానం
లక్ష్మీదేవికి కుంకుమతో అర్చన చేయడం అత్యంత శ్రేష్ఠం. కుంకుమ శక్తి స్వరూపం, మంగళ ప్రదాయకం. కుంకుమార్చనకు ముందు స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, పూజా స్థలాన్ని శుద్ధి చేయాలి. అమ్మవారి పటం లేదా విగ్రహం ముందు దీపం వెలిగించి, అగరుబత్తి వెలిగించాలి. ఒక పళ్ళెంలో స్వచ్ఛమైన కుంకుమ ఉంచుకోవాలి. తరువాత సంకల్పం చెప్పుకొని అర్చన ప్రారంభించాలి.
అర్చన చేసేటప్పుడు లక్ష్మీ అష్టోత్తరంలోని ప్రతి నామాన్ని పఠిస్తూ, ప్రతి నామానికి ఒక చిటికెడు కుంకుమను అమ్మవారి పాదాల వద్ద లేదా పటం వద్ద సమర్పించాలి. ఓం ప్రకృత్యై నమః అని చెబుతూ కుంకుమ వేయాలి, ఇలా నూట ఎనిమిది నామాలు పూర్తయ్యే వరకు కొనసాగించాలి. అర్చన పూర్తయిన తరువాత అమ్మవారికి నైవేద్యం సమర్పించి, కర్పూర హారతి ఇవ్వాలి. చివరగా ఆ కుంకుమను ప్రసాదంగా నుదుటిపై ధరించడం శుభప్రదం. వివాహిత స్త్రీలు ఈ కుంకుమను రోజూ ధరిస్తే సౌభాగ్యం వృద్ధి చెందుతుంది.
బిల్వ అర్చన విధానం
శివునికి బిల్వ దళం అంటే మారేడు ఆకు అత్యంత ప్రియమైనది. బిల్వ దళం త్రిదళ రూపంలో ఉంటుంది, ఇది త్రిమూర్తులకు, మూడు గుణాలకు, మూడు కళ్ళకు ప్రతీక. బిల్వార్చనకు మూడు కొసలు కలిగిన, చీలిక లేని, తాజా బిల్వ దళాలను సేకరించాలి. వాటిని శుభ్రమైన నీటితో కడిగి, నునుపైన వైపు స్వామి వైపు ఉండేలా సమర్పించాలి. బిల్వ దళం లేని రోజున తులసి లేదా ఇతర పుష్పాలతో అర్చన చేయవచ్చు.
శివ అష్టోత్తరంలోని ప్రతి నామాన్ని పఠిస్తూ, ప్రతి నామానికి ఒక బిల్వ దళాన్ని శివలింగం లేదా శివుని పటంపై సమర్పించాలి. ఓం శివాయ నమః అని చెబుతూ బిల్వ దళం వేయాలి. బిల్వ దళాలను సమర్పించే ముందు అమృతం సముద్భూతం అనే శ్లోకం చదవడం ఆచారం. అర్చన పూర్తయిన తరువాత శివునికి పంచామృత అభిషేకం, బిల్వ అభిషేకం చేసి, కర్పూర హారతి ఇవ్వాలి. మహాశివరాత్రి రోజున నాలుగు జాములలో బిల్వార్చన చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదం.
పూజకు కావలసిన సామగ్రి
అష్టోత్తర అర్చనకు కొన్ని ముఖ్యమైన సామగ్రి సిద్ధం చేసుకోవాలి. దీపం, నెయ్యి లేదా నూనె, వత్తులు, అగరుబత్తులు, కర్పూరం, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, పుష్పాలు, బిల్వ దళాలు, తులసి దళాలు, పండ్లు, నైవేద్యం, మంచి నీరు, పంచామృతం అవసరం. లక్ష్మీ అర్చనకు కమలం పుష్పాలు, ఎర్రటి పుష్పాలు, కుంకుమ ప్రధానం. శివ అర్చనకు బిల్వ దళం, తెల్లటి పుష్పాలు, విభూతి, రుద్రాక్ష ప్రధానం.
పూజా స్థలాన్ని ముందుగా శుభ్రం చేసి, ఒక పీటపై అమ్మవారి లేదా స్వామి పటాన్ని ఉంచాలి. తూర్పు లేదా ఉత్తర దిక్కుకు అభిముఖంగా కూర్చొని అర్చన చేయడం మంచిది. మనసును ఏకాగ్రం చేసి, భక్తిశ్రద్ధలతో నామాలను స్పష్టంగా ఉచ్చరించాలి. అర్చన సమయంలో మధ్యలో లేవడం, మాట్లాడటం మానుకోవాలి. ఇలా క్రమశిక్షణతో చేసిన అర్చన సంపూర్ణ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
అర్చన చేసే విధానం దశలవారీగా
మొదట స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి. తరువాత ఆచమనం చేసి, దీపారాధన చేయాలి. ఆ తరువాత గణపతిని స్మరించి, ఏ ఆటంకమూ లేకుండా పూజ జరగాలని ప్రార్థించాలి. తరువాత సంకల్పం చెప్పుకోవాలి, అంటే ఏ కోరికతో ఈ అర్చన చేస్తున్నామో మనసులో నిర్ధారించుకోవాలి. ఆ తరువాత దేవతను ధ్యానించి, ఆవాహన చేయాలి.
తరువాత షోడశోపచార పూజ అంటే పదహారు ఉపచారాలతో దేవతను సేవించాలి. ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, స్నానం, వస్త్రం, గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం వంటి ఉపచారాలు సమర్పించాలి. ఆ తరువాత అష్టోత్తర శతనామావళి పఠిస్తూ కుంకుమ లేదా బిల్వ దళాలతో అర్చన చేయాలి. చివరగా మంత్రపుష్పం, కర్పూర నీరాజనం సమర్పించి, ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి, తెలిసి తెలియక చేసిన పొరపాట్లను క్షమించమని ప్రార్థించాలి.
అర్చన వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
లక్ష్మీ అష్టోత్తర అర్చన వల్ల ధన ధాన్య సమృద్ధి, దారిద్ర్య నివారణ, వ్యాపారంలో అభివృద్ధి, ఉద్యోగంలో ఉన్నతి, కుటుంబంలో సౌభాగ్యం కలుగుతాయి. ఆర్థిక సమస్యలు తొలగి, ఇంట్లో సిరిసంపదలు వృద్ధి చెందుతాయి. అప్పుల బాధలు తీరి, మనశ్శాంతి లభిస్తుంది. వివాహిత స్త్రీలకు సౌభాగ్య వృద్ధి, సంతాన ప్రాప్తి కలుగుతాయి.
శివ అష్టోత్తర అర్చన వల్ల భయాలు తొలగి, ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది. దీర్ఘకాలిక రోగాలు నయమవుతాయి, గ్రహ దోషాలు, పితృ దోషాలు తొలగుతాయి. మృత్యుంజయ శివుని అనుగ్రహం వల్ల అకాల మృత్యు భయం తొలగుతుంది. మనసుకు ప్రశాంతత, జీవితంలో ధైర్యం, ఆధ్యాత్మిక పురోగతి కలుగుతాయి. ఈ రెండు అర్చనలను క్రమం తప్పకుండా చేసే భక్తులకు ఇహపర సుఖాలు రెండూ సిద్ధిస్తాయని పెద్దలు చెబుతారు.
ఏ రోజు ఏ అర్చన చేయాలి
వారంలోని రోజులకు ప్రత్యేక దైవాలు అధిపతులుగా ఉంటారు. శుక్రవారం లక్ష్మీదేవికి ప్రియమైన రోజు, కాబట్టి ఆ రోజున లక్ష్మీ అష్టోత్తర కుంకుమార్చన చేయడం విశేష ఫలదాయకం. అలాగే సోమవారం శివునికి ప్రియమైన రోజు, ఆ రోజున శివ అష్టోత్తర బిల్వార్చన చేయడం అత్యంత శుభప్రదం. ప్రదోష సమయంలో అంటే సూర్యాస్తమయ సమయంలో శివార్చన చేయడం మరింత ఫలప్రదం.
ప్రత్యేక పర్వదినాలలో ఈ అర్చనలకు మరింత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. దీపావళి, వరలక్ష్మీ వ్రతం, ధనత్రయోదశి రోజులలో లక్ష్మీ అర్చన చేస్తారు. మహాశివరాత్రి, కార్తీక సోమవారాలు, మాస శివరాత్రి రోజులలో శివార్చన చేస్తారు. అయితే భక్తికి రోజు, సమయం అనే నిబంధనలు అడ్డు కాదు. ఏ రోజైనా, ఏ సమయమైనా స్వచ్ఛమైన మనసుతో దేవుని స్మరిస్తే ఆ దైవం తప్పక అనుగ్రహిస్తాడు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
అష్టోత్తర శతనామావళిలో ఎన్ని నామాలు ఉంటాయి అష్టోత్తర శతనామావళిలో నూట ఎనిమిది పవిత్ర నామాలు ఉంటాయి. అష్ట అంటే ఎనిమిది, శత అంటే వంద, ఉత్తర అంటే అధికం. అంటే వందకు ఎనిమిది కలిపిన నూట ఎనిమిది నామాలు అని అర్థం.
ఇంట్లో అష్టోత్తర అర్చన చేయవచ్చా తప్పకుండా చేయవచ్చు. పండితుని సహాయం లేకపోయినా, శుభ్రంగా స్నానం చేసి, భక్తిశ్రద్ధలతో నామావళిని పఠిస్తూ కుంకుమ లేదా బిల్వ దళాలు సమర్పిస్తే సరిపోతుంది. మనసులోని భక్తే అసలైన పూజా సామగ్రి.
బిల్వ దళం లేకపోతే శివార్చన ఎలా చేయాలి బిల్వ దళం దొరకని రోజున తులసి దళాలు, తెల్లటి పుష్పాలు, లేదా అక్షతలతో కూడా అర్చన చేయవచ్చు. అయితే వీలైనప్పుడు బిల్వ దళాలతో అర్చన చేయడం శివునికి అత్యంత ప్రియం.
లక్ష్మీ శివ అర్చన ఒకేసారి చేయవచ్చా చేయవచ్చు. అయితే సాధారణంగా శుక్రవారం లక్ష్మీ అర్చన, సోమవారం శివ అర్చన చేయడం సంప్రదాయం. కావాలనుకుంటే రెండు దైవాలను వేరు వేరు సమయాలలో ఒకే రోజు అర్చించవచ్చు.
అర్చనకు ముందు ఏమి చేయాలి అర్చనకు ముందు స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి. పూజా స్థలాన్ని శుద్ధి చేసి, దీపం వెలిగించి, గణపతిని స్మరించి, సంకల్పం చెప్పుకొని అర్చన ప్రారంభించాలి. మనసును ఏకాగ్రం చేయడం అత్యంత ముఖ్యం.
ముగింపు
లక్ష్మీ మరియు శివ అష్టోత్తర శతనామావళి అర్చన అనేది భక్తులకు ఐహిక సుఖాలను, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని ప్రసాదించే అమూల్యమైన సాధన. లక్ష్మీదేవి కుంకుమార్చన ధన ధాన్య సమృద్ధిని, సౌభాగ్యాన్ని ఇస్తే, శివుని బిల్వార్చన మనశ్శాంతిని, రోగ నివారణను, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఈ నామాలను పఠించడానికి పెద్ద పాండిత్యం అవసరం లేదు, కేవలం స్వచ్ఛమైన భక్తి, శ్రద్ధ చాలు. ప్రతి భక్తుడు ఈ దివ్య నామావళులను తమ నిత్య జీవితంలో భాగం చేసుకొని, దైవానుగ్రహాన్ని పొందాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాము. సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు.